Gukuramo inda ni ukwica umuntu

Muri  iki gihe tugezemo bita icy’iterambere,ubwiyongere bukabije bw’abaturage ni kimwe mu bibazo bihangayikishije kandi bibangamiye iterambere.Mu bisubizo byo gukumira ubwo bwiyongere bw’abaturage,gukuramo inda nabyo bihabwa umwanya,bigashakirwa imvugo zo kubiryoshya kugirango uburemere bw’ububi bwabyo bugabanyuke.Nyamara ariko, inyigisho za kiliziya,iz’abakirisitu muri rusange n’iz’abayisiramu ndetse n’imico imwe n’imwe itarangirika,bigaragaza neza ko gukuramo inda ari ukwica umuntu.Uretse umuco n’inyigisho z’iyobokamana,ubuhanga bunyuranye nabwo,bugaragaza ko umuntu aba umuntu akimara gusamwa,bityo rero kubuza umuntu wasamwe gukomeza kubaho ni ukwica umuntu.

 

Ubugome butakwihanganirwa bwo gukuramo inda.

 

Mu nyandiko ye[1] yo kuwa 25 Werurwe 1995 yise«Inkuru nziza y’ubuzima»(Evangelium vitae),Papa Yohani Pawulo wa II ,yibutsa ku buryo burambuye inyigisho za kiliziya ku birebana n’icyaha cyo gukuramo inda,kuva mu ntangiriro za kiliziya kugeza ubu.Papa Yohani Pawulo wa II,asubiramo igisobanuro cyo gukuramo inda uko inama nkuru ya kiliziya yabereye i Vatikani ku nshuro ya kabiri ibivuga ko gukuramo inda ari ubugome budakwiye kwihanganirwa,kimwe no kwica abana.

 

Ku bagerageza gusobanura gukuramo inda  batsindagira ko urusoro,nibura kugera ku minsi runaka rudashobora kuba rwagereranywa n’ubuzima bw’umuntu nyamuntu,Papa asubiza agira ati:«Mu by’ukuri kuva igihe intanga-ngore ihuriye n’intanga-ngabo,haba hatangiye ubuzima bundi butari ubw’umugore ntibube nubw’umugabo,ahubwo bukaba ubw’ikiremwa muntu gishya gikura ubwacyo.Nticyazigera kiba umuntu igihe cyaba kitariwe icyo gihe.Uko kuri kwariho kuva na kera,ubumenyi bw’ubu mu bijyanye n’imyororokere bubyemeza ku buryo bunoze.Ubwo bumenyi bwerekanye ko kuva umwana agisamwa hahita hagaragara  gahunda y’ukuntu icyo kiremwa gishya kizamera:Umuntu,uwo muntu ubwe ufite ibimuranga byihariye kandi rwose bigaragara.Kuva intanga-ngabo ihura n’intanga-ngore,hatangira inzira y’ubuzima bw’umuntu,aho buri gace kabugize gasaba igihe kugirango gafate umwanya wako neza kandi gakure.

 

Imyanzuro igaragazwa n’ubumenyi mu bya siyansi igaragaza ikimenyetso kidashidikanywa cyemeza ko muntu aba yuzuye kuva igihe asamwe:byakumvikana bite rero ko icyo kiremwa cyaba atari umuntu?Umuntu yakwibaza rero niba abashyigikiye gukuramo inda,icyo batemera ari uko urusoro atari umuntu,cyangwa niba ari uko kwica umuntu atari icyaha?

 

Gukuramo inda byagambiriwe ni ubwicanyi bugambiriwe kandi butazuyaje bwica ikiremwamuntu mu ntangiriro zacyo zo kubaho,hagati y’igihe cyo gusamwa no kuvuka.Uwishwe ni ikiremwamuntu kigitangira kubaho,ni ukuvuga ikiremwa,kitagira inenge muri byose.(…)ni umuntu woroheje udafite kirengera,utagira ndetse n’akantu na gato ko kwirwanaho habe na twa tubaraga two gutabaza umwana yihemberamo akarira igihe avuka.We wese ahabwa kurengerwa no kwitabwaho n’umutwaye mu nda ye,nyamara uwakamurengeye akaba ariwe ufata iyambere mu kumukuraho.

 

Iyi ngingo y’uko umwana arenganywa n’abo atarwanya,nta ntege nta ntwaro,abepisikopi gatolika bo mu Rwanda bayisubiramo,ndetse na Padiri Yakobo Mariya Louis LETAKAMBA[2] akayikomozaho.Letakamba agaragaza ingaruka zo gukuramo inda Atari ku mwana wishwe gusa,ndetse no ku mubyeyi we,n’abo bafatanya icyo cyaha.

 

Ubufatanyacyaha muri iki cyaha buteye gutya:Habanza nyina uba yagombye kurengera umwana,akaba ariwe ufata iyambere mu kumukuraho;hagakurikiraho abamushyigikira(Se w’umwana,Umuryango,Inshuti,Abaganga n’abandi bashinzwe kwita ku buzima).Icyo cyaha cyabazwa kandi abashyiraho amategeko yemera gukuramo inda,abayobora inzego zitanga ibikoresho n’imiti ikoreshwa mu gukuramo inda,abakwirakwiza imyumvire yo kudahana ibibujijwe mu bijyanye no guhuza ibitsina n’imyumvire yo gusuzugura ababyeyi;n’abashyiraho umurongo w’ubufatanyacyaha kugera aho bihuza intego mpuzamahanga,amahuriro n’amatsinda arwanira ku buryo bwizwe neza ishyirwa mu mategeko n’ikwirakwizwa ku isi ry’umuco wo gukuramo inda.

 

Papa asobanura kuburyo burambuye icyaha cyo gukuramo inda yifashishije Ibyandistwe bitagatifu,Inyigisho z’uruhererekane,n’Inyigisho z’Abapapa bamubanjirije,akarangiza agira ati«Muri urwo ruhererekane rumeze gutyo rw’inyigisho za kiliziya Papa Pawulo wa VI yashoboye gutangaza ko iyo nyigisho itigeze na rimwe ihinduka kandi ko ari intayegayezwa.Niyo mpamvu nanjye,mu bubasha Kristu yahaye Petero n’abamusimbuye,mfatanyije n’abandi bepisikopi bose,bo barwanyije batagerura igikorwa cyo gukuramo inda,bo kandi,mu gusubiza neza ku nama bari bagishijwe(…) bagaragaje ubumwe mu kwemera iyi nyigisho,n’ubwo bari hirya no hino ku isi,ntangaje ko gukuramo inda byagambiriwe,ni ukuvuga igihe bishatswe nk’itegeko rigamijwe kugerwaho cyangwa bigafatwa nk’uburyo bwo kugera ku ntego runaka,igihe cyose biba ari akajagari n’umwanda mu myitwarire ikwiye kuranga muntu,bikaba rero ari ubwicanyi bwagambiriwe bugirirwa umuntu w’inzirakarengane.Iyi nyigisho ishingiye ku itegeko karemano no ku ijambo ry’Imana ryandistwe muri Bibiriya,igahererekanyirizwa mu ruhererekane rw’inyigisho za kiliziya,kandi ikigishwa n’abayobozi ba kiliziya,mu nzego zayo zibanze n’iziri ku isi yose».Anavuga kandi ko nta gihe na kimwe,nta ntego n’imwe nta n’itegeko na rimwe ku isi byazashobora na rimwe kwemera kwimakaza igikorwa ubwacyo muri cyo kitemewe,kuberako binyuranije n’itegeko ry’Imana rya rindi ryanditse mu mutima wa buri muntu,rikamenywa n’ubwenge ubwabwo,kandi rigatangazwa na kiliziya.

 

Inama y’Abepisikopi Gatolika bo mu Rwanda mu itanganzo ryayo[3] ryo kuwa 17 Ukuboza 2010,rigenewe abakristu Gatolika n’abantu bose b’umutima mwiza ,bamaganye bivuye inyuma icyaha cyo gukuramo inda ,ibibutsa ko gukuramo inda ari ukwica umuntu.

 

Faits par la Communauté des Grands Séminaristes de Byumba à Kabgayi.


[1].Papa Yohani Pawulo wa II,Inkuru nziza y’ubuzima(Evangelium vitae),Pallotti-Presse,Kigali,2008

[2] .Abbé Jacques Marie Louis LETAKAMBA, Le secret de la non violence, Pallotti-Presse, Kigali, 2000.

[3] .Itangazo ry’inama y’Abepisikopi Gatolika bo mu Rwanda, ku byerekeye kurengera ubuzima no kurwanya icyaha cyo gukuramo inda, ryo kuwa 17Ukuboza2010.


24 Kanama 2014: Icyumweru cya 21 mu byumweru bisanzwe

         AMASOMO:
Iz 22, 19-23abr /> Rom 11, 33-36
 Mt 16, 13-20


«Wowe uri Kristu, Umwana w'Imana Nzima. »