lun.

03

oct.

2011

Ishuri rya Tumenye Bibiliya rya Paruwasi Gituza ryitiriwe Mutagatifu Jérôme

Iryo shuri ryashinzwe mu mwaka wa 2008 ku cyifuzo cy’Umwepisikopi wa Diyosezi ya BYUMBA. Ryigisha imyaka ibiri. Abamaze guhabwa impamyabumenyi ni 38.

Amasomo y’ibanze biga ni ajyanye na Bibiliya. Hari andi biga nayo abafasha mu buzima bwabo bwa gikiristu no kurushaho kumenya Kiliziya (dore ko baba baheruka kwiga neza bigira ugukomezwa ) : Amateka ya Kiliziya, Abakurambere ba Kiliziya, imigenzo myiza (morale),  amateka rusange, Liturujiya n’Amasakaramentu.

Abarangije muri iri shuri bagenda bagira amahugurwa anyuranye ku buzima bwa gikiristu kugira ngo bongere ubumenyi ku byo bize, rimwe na rimwe bahurizwa hamwe bagakora umwitozo wa “Lectio Divina.” Inyigisho bahawe kandi zituma bahabwa ubutumwa na bagenzi babo babizeye kandi nabo bakaburangiza bishimye.

 

Mutagatifu JEROME ( YERONIMO): Amazina : Eusebius Hieronimus Sophronius 

 

Mutagatifu Jérôme yavukiye i Dalmatia  ( Ubungubu ni Yugosilaviya ) mu mwaka wa 340 ku babyeyi bakize. Yabatijwe mu mwaka wa 365. Kuva akiri muto ababyeyi be bamutoje imico myiza ya gikiristu, bikubitiraho rero ko bari n’abakungu maze bamwohereza mu mashuri y’i Roma aho yigiye ikibonezamvugo ( grammaire ) n’ubuhanga bwo kuvuga neza ( rhétorique ).

 

Yaje kwiga Ibyanditswe Bitagatifu muri Antiyokiya ( 374-379 ) n’ i Konstantinople ( 379-382 ). Yize neza ikigereki aza kwiga ndetse n’igihebureyi ; arangije kwiga yagiye muri Siriya ahamara igihe yibanira n’abamonaki, aho yahabereye umunyeshuri wa Gerigori w’i Naziyanze. Ni naho yaherewe ubusaseridoti. Aho muri Siriya Jérôme yaba yarahanduye ihwa ryari mu ijanja ry’intare maze na yo yemera kwibanira na we imyaka itari mike. Kubera ibibazo bimwe na bimwe byavutse hagati y’abamonaki ubwabo Jérôme yarahavuye yisubirira i Roma. Ahageze Papa Damase aramwakira amugira umunyamabanga mu biro bye mu mwaka wa 384.

 

Muri icyo gihe Jérôme yatuye Papa amavanjili ane yari amaze gusubiramo ( révision ). Mu iriburiro ( Préface yifatiye ku gahanga amakosa menshi yari muri Bibiliya abantu bari barashyizemo bandukura cyangwa bahindura nabi. Yifashishije ikilatini cyakera. Damase yapfuye mu mwaka wa 384, nuko Jérôme ava i Roma mu mwaka ukurikiyeho, maze muri 386 atura i Beterehemu.

 

Yimukanye n’abapfakazi bari barasazwe n’ubusabaniramana, bahoraga bashakashaka uko barushaho kwitagatifuza. Aho I Beterehemu baremye umuryango w’abihaye Imana. Jérôme na none yari yaramaze gusubiramo zaburi dusanga muri LXX. Aho I Betelehemu asubiramo zaburi ( 387-388 ). Muri icyo gihe kandi Jérôme yasubiyemo igitabo cya Yobu, Ibitabo by’amateka, Imigani na Mwene Siraki. Yifashishije ibitabo bya Origène. Ibyo gukomeza gusubiramo yarabihagaritse maze ahindura Bibiliya yose mu kilatini yifashishije igihebureyi. Iyo mihindurire ye bita «vulgate» nanubu iracyakoreshwa mu kiliziya. Yanditse kandi n’Ibitabo byinshi byiza, agerekaho n’amabaruwa menshi. Amwe muri ayo mabaruwa agera ku 117 arabitswe; 19 muri ayo yayandikiye Mutagatifu Agusitini akaba agifite inyandiko igaragara neza. Mu mateka ya Kiliziya Jérôme avugwa kuba umwe mu barimu ba Kiliziya b’ibirangirire akaba ndetse bitewe n’igihe yabayeho ari n’umukurambere wa Kiliziya. Yitabye Imana muri 419. Abo abereye umurinzi: Abashakashatsi b’iby’amateka yakera ( archéologues ),  Abashyingura inyandiko ( archivistes ), Abiga Bibiliya, Abakora muri Bibiliyoteke ( Bibliothécaires ), za Bibiliyoteke ( Bibliothèques ), Abanyeshuri, Ni umurinzi wa Quebec muri Kanada, Ni umurinzi kandi w’abahindura indimi (traducteurs).

 

INYIGISHO YA PAPA BENEDIGITO WA 16 YATANZE KU ITARIKI YA 14/11/2007 KURI MUTAGATIFU JÉRÔME

 

Bavandimwe nkunda cyane,

 

Mutagatifu Jérôme yaranzwe no kwiga Bibiliya ndetse umwe mu bambanjirije, Papa Benedigito wa 15 yamufashe nk’umwarimu waminuje mu gusobanura Ibyanditswe Bitagatifu.   Jérôme agaragaza ibyishimo n’akamaro mu gusobanura kenshi ibiri muri Bibiliya: « N’ubwo ukiri hano ku isi, ntiwumva wituriye mu ngoma y’ijuru igihe wihatira gusoma ibiri muri Bibiliya, igihe ubizirikana, igihe nta kindi kindi ushakisha »? ( Ep 53,10 ). Mu by’ukuri kuganira n’Imana wifashishije Ijambo ryayo ni bumwe mu buryo bwo kubana n’ijuru. Ni ukuvuga ko Imana turi kumwe. Kumenya ibiri muri Bibiliya, cyane cyane isezerano rishya ni ikintu cya ngombwa mu bemera; kuko « kutamenya Ibyanditwe bitagatifu ari ukutamenya Kristu». Iyi nteruro yamamaye tuyikesha Jérôme, ndetse n’inama Nkuru ya Kiliziya yabereye i Vatikani ubugira kabiri aho itubwira ku Ijambo ry’Imana yasubiyemo iyo nteruro. Jérôme wari waratwawe n’Ijambo ry’Imana yaribazaga ati: « Washobora kubaho ute udafite icyo uzi kuri Bibiliya, yo wigiraho kumenya Kristu We buzima bw’Abemera»( Ep 30,7 ). Bibiliya yo «gikoresho Imana yifashisha kugira ngo ivugane n’abemera» ( Ep 133,13 ) idutera umwete kandi ikatubera isoko y’ubuzima bwa gikiristu mu bihe binyuranye no kuri buri muntu. Gusoma Ibyanditswe bisobanura kuganira n’Imana: Kuvuga no kuzirikana Ibyanditswe Bitagatifu bituma umuntu aba umunyabwenge n’intajegajega. Mu by’ukuri kwinjira cyane mu Ijambo ry’Imana bisaba umwitozo uhoraho. Jérôme yagiriye inama Padiri Neposiyani agira ati: « Soma kenshi cyane Ibyanditswe Bitagatifu; Igitabo gitagatifu gihoze mu biganza byawe byaba ari akarusho. Ni byo wigiramo ibyo ugomba kwigisha» ( Ep 57, 7 ). Yagiriye inama umuromanikazi Leta ku burere agomba guha umukobwa we :  « Ujye umenya neza buri munsi ko hari ahantu yize mu Byanditse Bitagatifu… Amaze kuvuga isengesho ajye akurikizaho gusoma, yamara gusoma agakurikizaho isengesho,… Nakunde Ibyanditswe Bitagatifu aho kwirukira amasaro n’imyenda ya hariri» (Ep 107,9.12 ). Kuzirikana no kwiga Ibyanditswe bituma umutima uguma mu gitereko. Gusenga cyane tubikuye ku mutima no kwemera kuyoborwa na Roho mutagatifu bituma tubasha gusobanukirwa na Bibiliya: « Mugusobanura Ibyanditswe Bitagatifu dukenera buri gihe kuyoborwa na Roho Mutagatifu»( In Mich 1, 1,10,15 ).

Gukunda byahebuje Ibyanditswe Bitagatifu byaranze ubuzima bwa Mutagatifu Jérôme; urwo rukundo yaharaniye no kurubyutsa mu bakiristu. Yigeze kubwira uwo yayoboraga kuri Roho: « Kunda Ibyanditswe Bitagatifu nawe ubuhanga buzagukunda, bikunde n’umutima urangwa n’urugwiro nabyo bizakurinda; byubahirize maze uzabone ukuntu biguhobera; bizakubera nk’inigi zawe ndetse n’amaherena y’ugutwi ( Ep 130,20 )

Arongera ati: “ kunda kwiga Ibyanditswe Bitagatifu bizagufasha kuzirana n’ibibi bituruka ku mubiri ( Ep 125,11 ).

Kuri Jérôme uburyo budufasha gusobanukirwa n’Ibyanditswe Bitagatifu ni ukugendera ku nyigisho z’abayobozi ba Kiliziya. Ntabwo dushobora gusoma Bibiliya twenyine. Hari ibyo tudashobora kwisobanurira kuburyo dushobora kuyoba. Bibiliya yanditswe n’umuryango w’Imana kandi yandikirwa umuryango w’Imana, ubibwirijwe na Roho Mutagatifu. Ni muri uwo mushyikirano hamwe n’umuryango w’Imana dushobora kwinjira m’ ukuri Imana ishaka kutubwira.

Kuri Jérôme, gusobanura by’ukuri Bibiliya bigomba kugendana buri gihe n’ukwemera kwa Kiliziya gatolika. Iki gitabo rero ni ijwi ry’umuryango w’Imana uri mu rugendo kandi ni mu kwemera gusa k’uwo muryango tugize dusobanukirwa n’Ibyanditswe Bitagatifu. Yashishikarizaga ashimitse agira ati: « Komeza wizike cyane ku nyigisho z’uruhererekane wigishijwe kugira ngo ubashe gutanga inama ukurikije inyigisho nyakuri kandi wamaganire kure abanyuranya nazo»( Ep 52,7 ). By’umwihariko Kristu yashinze Kiliziya ye kuri Petero, «buri mukiristu agomba kugirana ubumwe n’icyicaro cya Petero. Nzi ko Kiliziya yubatswe kuri urwo rutare» Ep 15,2 ). Jérôme yareruye aravuga ati: « Ndi kumwe na buri wese wunze ubumwe n’icyicaro cya Petero» ( Ep 16 ).

Jérôme ntiyirengagije kandi uruhande rw’imigenzo myiza ( éthique ). Yibutsa kenshi guhuza ubuzima n’Ijambo ry’Imana. Kuyoborwa kenshi n’Ijambo ry’Imana ni byo bituma turushaho kuryumva. Uko guhuza Ijambo ry’Imana n’ubuzima bwacu ni ikintu cy’ingenzi kuri buri mukiristu, by’umwihariko ku mwigisha kugira ngo ibikorwa bye bitanyuranya n’ibyo avuga, bigatuma abura uko yifata.Ni yo mpamvu agira inama Padiri Neposiyani ati:« Ibikorwa byawe ntibikanyomoze amagambo yawe kugira ngo igihe wigisha mu kiliziya ntihagire n’umwe ubyibazaho mu mutima we. Kuki udakora gutyo? Rwose birashekeje kubona umwarimu wigisha gusiba mu gihe we inda ye yayujuje. Erega n’umujura ashobora kurwanya mu bandi ubugugu; ariko rero mu musaseridoti wa Kristu umutima n’amagambo biragendana» ( 52,7 ). Mu yindi baruwa Jérôme yaragize ati: «N’ubwo umuntu yatanga inyigisho y’agatangaza, iyo umutima we umucira urubanza yumva akozwe n’isoni» ( Ep127, 4 ). Kuri iyi ngingo nanone abona ko Ivanjili igomba kugaragarira mu myitwarire y’urukundo nyarwo, kuko ishusho ya Kristu iba iri muri buri kiremwa muntu. Urugero igihe yabwiraga Padiri Pawulini wari ugiye kuba umwepisikopi, yamugiriye inama agira ati: « Ingoro nyayo ya Kristu ni umutima w’umukiristu. Taka iyo ngoro, yigire nziza, ba ariho ushyira amaturo yawe hanyuma wakire Kristu. Waba ufite ntego ki mukwambika amabuye y’agaciro, mu gihe Kristu yicirwa n’inzara mu mukene» ( Ep 58,7 ). Jérôme arongera ati: « Ni ngombwa kwambika Kristu mu bakene, kumusura mu barwayi, kumugaburira mu bashonji, kumucumbikira mu batagira aho bikinga» ( Ep130,14 ). Urukundo rwa Kristu rushyigikiwe no kwiga no kuzirikana rutuma dutsinda ingorane. Dukunde Yezu Kristu, duharanire kunga ubumwe na we; icyo gihe n’icyari kidukomereye kizatworohera.

Jérôme yadusigiye inyigisho nziza cyane ku kwigomwa k’umukiristu. Aributsa ko kugira ngo umuntu agere ku butungane bisaba ugushishoza guhoraho, kwibabaza kuburyo bunyuranye, mu bwiyoroshye no mu bwitonzi, umurimo w’ubwenge cyangwa gushishikarira umurimo w’amaboko kugira ngo yirinde ubunebwe ariko cyane cyane akubaha Imana. Ntagishimisha Imana kurusha kubaha ariwo mugenzo umwe rukumbi w’ikirenga. Kujya mu ngendo nyobokamana nabyo biri mubifasha kwigomwa. Jérôme yashishikarije ingendo nyobokamana ku butaka butagatifu, aho bakirwaga kandi bagacumbikirwa  mu mazu yubatse hafi y’ikigo cy’abamonaki; umugore wo mu muryango ukomeye witwaga Pawola Jérôme akaba yari amubereye umuyobozi wa roho  yagize uruhare rugaragara mu gutera inkunga izo ngendo.

Ntawakwibagirwa uruhare Jérôme yagize mu nyigisho za gikiristu nk’umwarimu. Yihatiye kwigisha umutima ugomba guhinduka ingoro ya Nyagasani, ari ryo buye ry’agaciro gakomeye mu maso y’Imana. Yatanze inama zo kuwurinda ikibi n’icyatuma ucumura.

Yatanze inama zo kugendera kure ubucuti bukurura ubuhabara. Ashishikariza ababyeyi gushakira abana babo ahantu hatunganye kandi hateye abana ibyishimo kugira ngo bibashishikarize kwiga no gukora. Ababyeyi nibigishe abana gutsinda ibibazo, babagira inama yo kugirana hagati yabo imyitwarire myiza. Yaje kwifashisha interuro yari yarumvanye Publius Syrus akiri ku ntebe y’ishuri : «  Bizakugora gukosora ibyo bintu urimo kugenda ugira akamenyero ntacyo wikanga ». Ababyeyi ni bo bafite umwanya wa mbere, ni bo barimu ba mbere b’ubuzima. Jérôme abyumvikanisha abwira nyina w’umwana atibagiwe na se : « Azakubonemo umwigisha we, ubuto bwe butaragira icyo bumenya bukurangamire butangaye. Haba muri wowe haba ndetse no muri se ntazigere abonamo imyitwarire yamugusha mu cyaha, niba ashobora kubyigana. Mwibuke ko mushobora kumwigisha neza mwifashishije ingero n’ibyo muvuga. Jérôme nk’umwarimu yahaye agaciro uburezi nyabwo kandi bwuzuye kuva umwana akivuka, uruhare rwihariye rw’ababyeyi, uburere nyobokamana n’ubw’imigenzo myiza, kwiga kugira ngo umuntu arusheho kuba umuntu.

Ikindi yagarutseho mu gihe cya kera batahaga agaciro ni iterambere ry’umugore ; yumvaga ko nawe agomba guhabwa uburere bwuzuye, kurerwa kimuntu, uburere bwo mu ishuri, uburere mu by’iyobokamana no kumutoza umwuga uzamubeshaho. Natwe tubona ko muri iki gihe uburere bwa muntu kuburyo bwuzuye ari ubuganisha ku Mana no ku bantu ; ni cyo kintu nyakuri mu iterambere, amahoro, ubwiyunge no kwamaganira kure ihohoterwa. Mu burere imbere y’Imana n’imbere y’abantu ni Ibyanditswe Bitagatifu biduha icyerekezo n’umuntu nyakuri.

Ntitwasoza ibi bisobanuro ku Mukurambere wa Kiliziya tutavuze umuganda yatanze mukubungabunga bimwe mu biranga umuco wa kera w’Abayahudi, Abagereki, n’Abaromani, igihe ubukiristu bwari bumaze kuvuka. Jérôme yahaye agaciro ubugeni n’amarangamutima dukesha amashusho yabonekaga mu bihe bya kera by’Ingoma y’Abagereki n’Abaromani, bituma umuntu yigisha umutima we n’amarangamutima akwiye.

By’umwihariko Ijambo ry’Imana ni ryo ryafashe umwanya wibanze mu buzima bwe no mu butumwa bwe. Ijambo ry’Imana ryereka umuntu inzira y’ubuzima, rikamuhishurira amagambo y’ubutungane.

Tumushimiye tubikuye ku mutima kubera ibyo byose cyane cyane muri iyi si y’iki gihe.

 

Ngiyo inyigisho ya Papa Benedigito XVI kuri Mutagatifu Jérôme mu nyigisho ye isanzwe atanga buri wa gatatu (Adience générale) yo ku wa 14/11/2007.

 

Yahinduwe mu Kinyarwanda na Padiri Donat NSABIMANA.

 

Ishuri rya Tumenye Bibiliya rya Paruwasi Gituza

ryitiriwe Mutagatifu Jérôme

 

Iryo shuri ryashinzwe mu mwaka wa 2008 ku cyifuzo cy’Umwepisikopi wa Diyosezi ya BYUMBA. Ryigisha imyaka ibiri. Abaryigamo bahabwa inyigisho rimwe mu cyumweru. Abamaze guhabwa impamyabumenyi ni 38.


Amasomo y’ibanze biga ni ajyanye na Bibiliya. Hari andi biga nayo abafasha mu buzima bwabo bwa gikiristu no kurushaho kumenya Kiliziya (dore ko baba baheruka kwiga neza bigira ugukomezwa ) : Amateka ya Kiliziya, Abakurambere ba Kiliziya, imigenzo myiza (morale),  amateka rusange, Liturujiya n’Amasakaramentu.

Abarangije muri iri shuri bagenda bagira amahugurwa anyuranye ku buzima bwa gikiristu kugira ngo bongere ubumenyi ku byo bize, rimwe na rimwe bahurizwa hamwe bagakora umwitozo wa “Lectio Divina.” Inyigisho bahawe kandi zituma bahabwa ubutumwa na bagenzi babo babizeye kandi nabo bakaburangiza bishimye.


24 Kanama 2014: Icyumweru cya 21 mu byumweru bisanzwe

         AMASOMO:
Iz 22, 19-23abr /> Rom 11, 33-36
 Mt 16, 13-20


«Wowe uri Kristu, Umwana w'Imana Nzima. »